بیماری کزاز چیست؟

بيماري کزاز

کزاز بيماري است عفوني مشترک بين انسان و دامها که معمولاً بصورت تک تک و پراکنده ديده مي شود . بعلت آلوده بودن وسائل جراحي نيز ممکن است چند تن در بخش جراحي بدان دچار گردند . اين بيماري متأسفانه در کشور عزيز ما زياد ديده مي شود

کزاز ميکروب خاصي است که در انتهاي آن اسپور وجود دارد ( سنجاق مانند ) در محيط خارج مقاومت زيادي از خون نشان مي دهد و اسپوري توليد مي کند که مقاومتش خيلي زيادتر است . اثرات ميکرب بواسطه سم بسيار قوي است که ترشح مي کند و از راه لنف ، خون بمراکز عصبي ميرود . با سم ميکرب کزاز توانسته اند علائم بيماري را توليد کنند . ميکرب کزاز در خاک ، مدفوع اسب و گاو و آب و گرد و خاک وجود دارد

مطلب مهم اينکه ابتلاء به کزاز ايمني کاملي ايجاد نمي کند لذا بهترين وسيله براي جلوگيري از آن واکسيناسيون مي باشد . از سوي ديگر سرم ضد کزاز براي پيشگيري سودمند است ولي براي درمان بويژه پس از بروز نشانه هاي بيماري ندارد .

طرز انتقال:

ميکروب کزاز يکی از باکتريهای موجود در خاک (بويژه خاکهای زراعتی ) است . اين ميکروب اغلب در مدفوع اسب وجود دارد . لذا خاکهائی که با مدفوع اسب

آلوده شده باشند احتمال آلودگی بيشتری دارد.

در نتيجه آلودگی زخمها و يا آلودگی بند ناف با کلستريديوم تتانی صورت می گيرد.زخمهای کثيف که حاوی اجرام خارجی بويژه خاک باشند، بيشتر موجب ابتلاء به اين بيماری میشوند.

زخمهای عميق از زخمهای سطحی از نظر ايجاد بيماری خطرناکترند. ورود ميکروب از راه مجاری تناسلی هنگام زايش هم از راههای ابتلاء به کزاز میباشد.

پاتوژنز:

هاگهاي کزاز پس از دخول در زخم، در صورت فراهم بودن شرايط، جوانه می زنند و اشکال رشته ای را ايجاد میآنند آه در اثر تکثير ، ايجاد توکسين می کنند. اين

زهرابه موجب تحريک بدون تنظيم سيناپس شده و در نتيجه انقباض عضلات بدون کنترل مغز میباشد.

 اگر زهرابه ا ز راه اعصاب به نخاع و مغز برسد، کزاز رو به بالا رخ می دهد که علائم از اندامهای خلفی (که محل ورود ميکروب است ) شروع شده و به سمت بالا می - رود.

 اگر زهرابه از راه خون انتشار يابد، زودتر به مغز و نخاع رسيده و کزاز رو به پايين اتفاق میافتد و نشانيها از قسمت ف وقانی بدن آغاز شده وبسوی پايين گسترش میيابد.

نشانه هاي کزاز

دوران پنهاني متوسط بيماري ۸-۷ روز است هر قدر دوران نهفتگي کوتاهتر باشد عاقبت بيماري خطرناکتر است گاهي در مرحله ي نهائي چرک زخم کم شده و سوزش و انقباض عضلاني ظاهر مي شود . امکان ابتلاء مجدد در غياب واکسيناسيون وجود دارد و هر اندازه فاصله بين شروع و انقباض عمومي حاصل از سم بيشتر باشد پيش آگهي بهتر است .

اولين نشانه ي کزاز دشواري بلع و کليد شدن دهان است . بيمار خيلي بزحمت دهان خود را باز مي کند عضلاتي که براي جويدن بکار ميرود در موقع انقباض دردناک و سفت هستند سپس انقباض در عضلات گردن ، صورت و ستون فقرات و شکم و غيره فرا مي رسد ( انقباض عمومي (

انقباض عضلات صورت ، شکل مخصوصي به مبتلا مي دهد و مانند اين است که بيمار خنده بي نمکي به لب دارد ( خنده شيطان ) در حالت حمله عضلات جونده منقبض شده و بواسطه گرفتاري ماهيچه هاي ستون فقرات بدن بعقب خم مي شود ( نظير کمان ) يعني سطح اتکاء تنها پشت سر و پاشنه ها مي باشد . هر گاه انقباض عضلات يک طرف بدن زياد شود بدن بهمان طرف خم مي شود و اگر تمام عضلات بدن بطور يکنواخت دچار شده باشند تمام بدن کشيده و بشکل خبردار در مي ايد . در شيرخواران و افراد خيلي پير کزاز خطرناک است .
انقباض عضلات عمومي بصوت حمله اي ظاهر مي شود يعني در اثر تحريک بيمار با روشنائي و صدا ، تزريق و يا لمس بدن ، جمع شدن عمومي بدن فرا ميرسد ، فکها سخت بهم فشرده شده و ساير عضلات نيز سفت مي شوند . انقباض عضلات حنجره و شکم و ديافراگم وعضلات تنفسي باعث خفگي مي شود . اگر انقباض ماهيچه هاي تنفس طولاني باشد موجب کبودي رنگ مي گردد . حملات انقباضي بيمار را فرسوده و خسته مي کند . کليد شدن دهان سبب تشنگي ، اتلاف شديد انرژي ، عرق ( دفع الکتروليتها ) آسيب ماهيچه ها ( پارگي ) و گرسنگي ميشود .

تب در ابتداي بيماري درحدود ۳۸ درجه بوده و بتدريج بالا ميرود به ۴۰ و بالاتر ميرسد . نبض سريع نيست تعداد تنفس درخارج از حملات تند است و اگر به ۴۰ بار در دقيقه برسد تقريباً وقوع مرگ حتمي است .

در کزاز تعريق فراوان وجود دارد ، فشار خون پائين و بي خوابي وجود دارد . گاه بيماري شدت مي يابد و بيمار در عرض ۳-۲ روز در حالت سکته قلبي يا خفگي يا وارد شدن مواد غذائي در ششها تلف مي شود و يا برعکس در عرض چند هفته انقباض عضلاني تخفيف يافته بهبودي حاصل مي گردد .

انواع خيلي سخت و سبک بيماري هم وجود دارد . فلج يک پا و يا دو پا و فلج صورت و چشم به تنهائي ديده مي شود . اگر فاصله بين اولين علامت کزاز با شروع انقباض عمومي ماهيچه ها کمتر از ۴۸ ساعت باشد بيماري خيلي جدي و بدخيم مي باشد .

تشخيص:

کزاز به اندازه ای از نظر درمانگاهی مشخص مي باشد آه به ندرت می توان آنرا با بيماری ديگری اشتباه گرفت. نمايان بودن پلک سوم و سابقه جراحات اتفاقی يا اعمال جراحی جديد يا شاخ بری و يا يافتن محل زخم از مشخصات اين بيماری است.

اين بيماری را بايد از عوارض زير تفريق داد.

١) مسموميت با استريکنين:

اين م سموميت در شرايط طبيعی در دامها کمتر اتفاق میافتد، مگر در اثر تجويز زياده از حد اين ماده شيمايی بعنوان دارو.

در صورت وقوع مسموميت اغلب تعدادي از گاوان در يک زمان دچار می شوند ولی کزاز يک بيماری انفرادی است.

٢) مننژيت مغزی- نحاعی:

مننژيت نيز باعث سفتی گردن و ا زدياد حساسيت در برابر لمس بدن می شود ولی اين بيماری با سکون و خمودگی توام است و در آن تحريک و ازدياد حساسيت در برابر صدا و حرکات ديده نمیشود.

٣) کمبود کلسيم و منيزيوم در گاوهای شيری:

در کمبود اين دوعنصر، انقباض عضله و تشنج ديده میشود ولی پلک سوم نمايان نيست.

پيشگيري

اسپور کلستريديوم تتاني از راه خراش کوچک و بزرگ و زخم و شکستگي ها و غيره وارد بدن مي شود ، اگر شرايط رشد و افزوني آن فراهم باشد سم ترواش مي کند و اين سم راهي مراکز عصبي مي شود ، بنابراين قبل و بعد از وارد شدن باسيل در بدن مي توان پيش گيري لازم را انجام داد .

دادن آنتي بيوتيک ،‌ ضدعفوني کردن و رعايت پاکيزگي زخم نيز از رشد احتمالي و تراوش سم جلوگيري مي کند ، باسيل کزاز در بافتهاي خراب شده بهتر رشد مي کند بنابراين پانسمان و رعايت پاکي زخم وعمل جراحي لازم سودآور مي باشد .
« واکسيناسيون »

تزريق واکسن مؤثرترين روش حفاظت در برابر کزاز است .

کزاز نوزادان با واکسينه کردن مادر در زمان حاملگي قابل پيشگيري است .

واكسن كزاز

به منظور حفاظت از بيماري كزار دو گونه آمادگي ضروري ميباشد ، ابتداء در دسترس بودن واكسن كزار كه يك عامل مصونسازي موثر دربين كودكان و همچنين زنان در سنين حاملگي است . يكي از مهمترين روشهاي حفاظت جامعه برعليه بيماري كزاز ، حفظ سطح ايمني عمومي ، انجام ايمن سازي عادي پيش از وقوع بلايا و همچنين پاكيزه نمودن اوليه و كافي جراحات ميباشد ، چنانچه در بيماريهائي كه داراي جراحات باز ميباشند ، رعايت سطح كامل ايمني نگردد ، واكسن كزار يك روش پيشگيري موثر بشمار خواهد رفت . درمورد آمادگي دوم ، انتي توكسين كزاز بايد بطور مجزا و تحت نظر پزشك به بيماران مجروحي كه قبلا" مايه كوبي نگرديده اند تجويز گردد. افزايش فوق العاده بيماري كزاز معمولا" پس از بروز بلاياي طبيعي رخ نمي دهد بنابراين واكسيناسيون عمومي جامعه برعليه بيماري كزار ضروري نبوده و تصور نمي شود كه در كاهش بيماري مصدومان موثر باشد . واكسيناسيون عمومي ممكن است در كمپ ها و اردوگاههاي منطقه و جهت تعداد بيشماري از كودكان برعليه بيماري سرخك ، سياه سرفه ، و احتمالا" پوليو و ديفتري توصيه ميگردد.

پيشگيري پاسيو

ايمني پاسيو مي تواند بوسيله آنتي توکسين کزاز ( ايمونوگلوبولين انساني ) تأمين گردد .

سرم اسبي ممکن است موجب واکنشهاي آلرژيک و حتي مرگ در اثر شوک آنافيلاکتيک ((حساسيتي ))شود . ايمونوگلوبولين کزاز انساني معمولاً فاقد خطرات ذکر شده بوده و قدرت آن هم بيشتر از نوع آنتي توکسين هترولوگ است وجانشين سرم اسبي شده است .

پیشگیری از کزاز

اکثر موارد کزاز در افراد غیر ایمن و کسانی که دوز یادآرو کزاز را طی 10 سال گذشته دریافت نکرده‌اند، رخ می‌دهد. به منظور حفاظت از بیماری کزاز دو گونه آمادگی ضروری می‌باشد:

·         تزریق واکسن کزاز طبق برنامه کشوری که یک عامل مصونسازی موثر در بین کودکان و همچنین زنان در سنین حاملگی است. یکی از مهمترین روشهای حفاظت جامعه برعلیه بیماری کزاز ، حفظ سطح ایمنی عمومی ، انجام ایمن‌سازی عادی پیش از وقوع بلایا و همچنین پاکیزه نمودن اولیه و کافی جراحات و زخمها می‌باشد، چنانچه در بیماریهایی که دارای جراحات باز می‌باشند، رعایت سطح کامل ایمنی نگردد، واکسن کزار یک روش پیشگیری موثر بشمار خواهد رفت.

·         در مورد آمادگی دوم ، آنتی‌توکسین کزاز (ایمونوگلوبولین کزاز TIG) باید بطور مجزا و تحت نظر پزشک به بیماران مجروحی که طی 10 سال گذشته واکسن کزاز دریافت نکرده‌اند، تجویز گردد. افزایش فوق العاده بیماری کزاز معمولا" پس از بروز بلایای طبیعی رخ نمی‌دهد، بنابراین واکسیناسیون عمومی جامعه بر علیه بیماری کزاز ضروری نبوده و تصور نمی‌شود که در کاهش بیماری مصدومان موثر باشد. واکسیناسیون عمومی ممکن است در کمپها و اردوگاههای منطقه و جهت تعداد بیشماری از کودکان برعلیه بیماری سرخک ، سیاه سرفه ، و احتمالا" پولیو و دیفتری توصیه می‌گردد.

برنامه تزریق واکسن کزاز

·         سنین تزریق واکسن بطور عادی طبق برنامه کشوری عبارتند از : 2 ماهگی، 4 ماهگی، 6 ماهگی، 18-15 ماهگی، 6-4 سالگی و بزرگسالان باید به صورت مرتب هر 10 سال یک دوز واکسن یادآور کزاز تزریق نمایند.

·         در صورت وجود زخم کثیف یا عمقی اگر از آخرین دوز دریافتی واکسن 5 سال گذشته باشد، لازم است یک دوز واکسن کزاز تزریق گردد. دوز یادآور واکسن کزاز به طور معمول همراه با دوز یادآور واکسن دیفتری به صورت واکسن نوع بالغین یا (Td) تزریق می‌شود.

·         ابتلا به کزاز منجر به ایجاد ایمنی در برابر بیماری نمی‌شود. بنابراین انجام واکسیناسیون جهت جلوگیری از عود مجدد بیماری یکماه بعد از بهبودی توصیه می‌شود.

·         در صورت مسافرتهای بین المللی بهتر است یک دوز جدید واکسن کزاز تزریق شود.

برنامه ایمن‌سازی جهت پیشگیری از کزاز در زخمها

در این برنامه بر اساس نوع زخم (تمیز یا کثیف) واکسن تجویز می‌شود.

·         در زخمهای تمیز: اگر واکسیناسیون مرتب انجام شده باشد یعنی بیش از 10 سال از دریافت آخرین دوز نگذشته باشد چیز خاصی لازم نیست. ولی اگی بیش از 10 سال باشد، فقط واکسن کزاز تزریق می‌شود.

·         در زخمهای کثیف: اگر بیش از 5 سال از آخرین واکسن فرد گذشته باشد، هم باید واکسن کزاز و هم ایمونوگلوبولین کزاز TIG دریافت نماید که این سرم ضد سم کزاز می‌باشد. زخمهای کثیف یا آلوده، به زخمهای آلوده به کثافت، مدفوع، خاک یا بزاق، زخمهای ناشی از سوراخ‌شدگی، کندگی، زخمهای ناشی از گلوله، له‌شدگی، سوختگی یا یخ‌زدگی اطلاق می‌شود.

در مورد واکسن کزاز هم، معمولا واکسن دوگانه (کزاز-دیفتری)، به واکسن کزاز تنها، ارجح است. معمولا در افراد زیر 7 سالگی، واکسن سه گانه و بالای 7 سال، واکسن دوگانه تجویز می‌شود.

مراقبتهای بهداشتی برای مصونیت از کزاز

تمیز نگاه داشتن زخم

ابتدا زخم را با آب تمیز بشوئید. زخم و اطراف آن را با یک صابون با دقت تمیز نمائید.

توجه به منبع بیماری

زخمهای ناشی از سوزن یا دیگر برشهای عمقی، گزیدگی حیوانات و به ویژه زخمهای کثیف شما را در گروه پرخطر برای ابتلا به عفونت کزاز قرار می‌دهد. در این صورت پزشک زخم شما را تمیز می‌نماید و پس از تجویز آنتی‌بیوتیک، دوز یادآور واکسن کزاز را به شما تزریق می‌نماید.

مصرف آنتی‌بیوتیک

بعد از شستن و تمیز کردن زخم، یک لایه از آنتی‌بیوتیکهای ( کرم یا پماد) نظیر نئوسپورین یا پلی‌سپورین بر روی زخم قرار دهید. این آنتی‌بیوتیکها بهبود زخم را تسریع نمی‌کنند اما با مهار رشد باکتریها و ایجاد مصونیت، بدن را در ترمیم زخم یاری می‌نمایند. برخی اجزاء در پمادها باعث ایجاد لکه‌های پوستی خفیف می‌شوند. در صورت بروز لکه‌های پوستی مصرف پماد را متوقف سازید.

پوشش زخم

در معرض هوا بودن زخم به بهبودی آن کمک می‌نماید، اما پانسمان زخم را تمیز نگاه داشته و از ایجاد عفونتهای مضر جلوگیری می‌کند. تاولهای تخلیه شده باید تا زمان بهبود پانسمان شوند.

تعویض پانسمان

پانسمان روزانه و در صورت مرطوب بودن سریعتر تعویض می‌شوند. در صورت حساسیت به برخی از باندها و چسبها از گاز استریل و چسبهای کاغذی استفاده شود.

عواقب بیماری کزاز

اکثر موارد بیماری کزاز شدید بوده و علیرغم درمان منجر به مرگ می‌گردد. مرگ اغلب در اثر انقباض مجاری هوایی، عفونتهای تنفسی و اختلال در سیستم عصبی خودکار رخ می‌دهد. سیستم عصبی خودکار قسمتی از سیستم عصبی است که کنترل عضلات قلبی، عضلات غیر ارادی و غدد را بر عهده دارد. بیماران بهبود یافته از کزاز گاهی به مشکلات روانی مبتلا می‌شوند و به مشاوره روانپزشکی نیازمند می‌گردند. پس اگر دوران کودکی واکسن کزاز دریافت نکرده‌اید به پزشک مراجعه و واکسن نوع بالغین یا Td را تزریق نمائید.

عفونت کزاز نیازمند یک دوره طولانی درمان در یک مرکز بهداشتی می‌باشد. درمان شامل مصرف یک ضد سم نظیر TIG می‌باشد. هر چند ضد سم تنها می‌تواند سموم غیر متصل به بافت عصبی را خنثی نماید. داروهایی جهت آرام بخشی و فلج عضلانی تجویز می‌شوند که در این صورت نیاز به روشهای حمایتی از مجاری هوایی وجود دارد. پزشک ممکن است برای مقابله با باکتری کزاز آنتی‌بیوتیک خوارکی یا تزریقی تجویز کند.

پيشگيري با آنتي بيوتيکها

کلستريديوم نسبت به پني سيلين حساس است بنابراين کاربرد آن در زخمهاي مشکوک منطقي و گاه ضروري است ولي بايد بخاطر داشت که در زخمهاي له و خراب شده دارو بمحل زخم نمي رسد ( بسبب اختلال جريان خون ) لذا امکان زنده ماندن و رشد باسيلها وجود دارد . عملاً در برخي بيماران مشاهده شده است که در زخمهاي تميز شده و عمل شده با وجود کاربرد پني سيلين جانشيني براي واکسن يا سرم ضدکزاز نمي باشد .

نظافت و جراحي زخم

‌ براي از بين بردن محيط غيرهوازي بافت و رشد اسپورها سود بخش است عمل جراحي و تميز کردن زخم هر چه زودتر صورت بگيرد اثر سودبخش تري خواهد داشت ( رشد باسيل و توليد سم کاهش خواهد يافت (

توجه به اين نکته حائز اهميت است که بهترين وسيله پيشگيري از کزاز واکسيناسيون کليه افراد درحال تندرستي است .

« درمان »

گرم و مرطوب کردن اطاق ، فيزيوتراپي قفسه صدري ،خارج کردن تراوشات سينه و حلق ، حرکت دادن بيمار در روي تخت ، مراقبت چشمها ، تغذيه از راه لوله معدي ، تجويز آرام بخش ها ( ديازپام ) بمقدار کافي ، آنتي بيوتيکها و در صورت لزوم باز کردن ناي تنفس مصنوعي با دستگاه و مراقبت دقيق و دائمي بيمار که بطور واضح تمام اين موارد به توصيه و تحت نظارت پزشک انجام مي شود.

عوارض زودرس واكسن سه گانه ديفتري  كزاز  سياه سرفه

۴ ساله شهر تهران - در تعدادي از كودكان ۶

از سال ۱۹۷۴ واكسيناسيون (WHO) سازمان بهداشت جهاني عليه سه بيماري ديفتري ، كزاز و سياه سرفه را جزء برنامه گسترده قرار داده است و اكثر كشورها از اين برنامه (EPI) ايمني سازي تبعيت مي كنند. نتيجه اين برنامه كاهش مرگ و مير نوزادان و كودكان بر اثر سه بيماري مهلك ديفتري، كزاز و سياه سرفه آمار مرگ و مير كودكان زير ۵ سال بر اثر WHO . مي باشد ۲/ بيماري هاي قابل پيشگيري با واكسن در سال ۲۰۰۲ را ۵ ميليون نفر تخمن مي زند كه ۱۱ درصد به علت سياه سرفه و ۸ درصد به علت كزاز بوده است و اين آمار در سال ۲۰۰۳ به ۲ ميليون نفر كاهش يافته است

 از سال ۱۳۲۰ واكسن توأم و از سال ۱۳۲۸ واكسن سه گانه ديفتري، (DT) ديفتري و كزاز توسط مؤسسة سرم سازي رازي توليد (DTP) كزاز و سياه سرفه گرديده و همگام با روش هاي توليد واكسن در دنيا ، ارتقاء يافته ساخت DT و DTP است . ساليان متمادي است كه واكسن هاي مؤسسه سرم سازي رازي، موفقيت خود را در ايمن سازي افراد جامعه نشان داده و بررسي هاي متعددي كارايي مثبت آنها را در - كنترل س ه بيماري ديفتري، كزاز و سياه سرفه نشان داده است

 با وجود كاهش مرگ و مير حاصل از بيماري هاي ديفتري، كزاز و سياه سرفه توسط واكسن سه گانه، وجود عوارض اين واكسن باعث نگراني در والدين و پزشكان شده است. اين عوارض در نوع سلول كامل ضعيف شده واكسن سه گانه گزارش شده (DTaP) بيشتر از نوع بدون سلول (DTwP)

 در سال ۲۰۰۴ در ايران ميزان بروز ديفتري، كزاز و ، UNICEF ۱۱ و ۹۸ مورد بوده و در سال ۲۰۰۵ به ، سياه سرفه به ترتيب ۶ ۸ و ۱۲۵ مورد در كل كشور رسيده است . پوشش ،در سال ۲۰۰۴ در ايران به ميزان ۹۹ درصد DTP واكسيناسيون

، و در سال ۲۰۰۵ به ۹۵ درصد كاهش يافته است توصيه مي كند كه واكسن هاي توليدي هر چند سال يك WHO [ بار از لحاظ كارآيي و عوارض، مورد بررسي مجدد قرار بگيرند و لذا اين مطالعه به بررسي عوارض واكسيناسيون با واكسن سلول كامل سه گانه ساخت مؤسسه سرم سازي رازي م يپردازد.

مواد و روش كار

اين مطالعه از فروردين تا مهرماه سال ۱۳۸۵ در سه مركز بهداشتي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي بعد از تأييد معاونت هاي سلامت و غذا و دارو و مركز مديريت بيماري هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و معاونت بهداشتي دانشگاه علوم ۴ ساله كه - پزشكي شهيد بهشتي انجام گرفت . كودكان سالم ۶ واكسيناسيون قبلي خود را بر مبناي كارت واكسيناسيون طبق ۴ و ۶ ماه پس از ، پروتكل استاندارد كشوري در فواصل زماني ۲ تولد و همچنين دوز يادآور اول را در سن ۱۸ ماهگي به طور كامل دريافت كرده بودند، وارد اين مطالعه شدند . كودكاني كه ممنوعيت نقص ايمني، بيماري خود ايمني ، سابقه ،DTP تزريق واكسن عفونت هاي مكرر، سابقه تشنج يا مشكلات عصبي و يا دريافت اخير خون يا ايمونوگلوبولين يا هر نوع فرآورد ه خوني را داشتند، از مطالعه حذف شدند . اين مطالعه تحقيقي آ ينده نگر، در كودكاني انجام شد كه واكسن هاي سه گانه قبلي را طبق پروتكل فوق الذكر دريافت كرده بودند. پرسشنامه عوارض واكسن در هنگام واكسيناسيون به والدين تحويل داده و از آن ها خواسته شد كه در طول يك هفته، عوارض واكسن را در پرسشنامه ثبت كرده و بعد از تكميل، پرسشنامه را به مراكز بهد اشتي عودت دهند. واكسن مورد استفاده در اين مطالعه توسط مؤسسه سرم سازي رازي ايران توليد و در چهارچوب برنامه واكسيناسيون عمومي (DTwP-Razi) كشور بين مراكز بهداشتي سراسر كشور توزيع مي گردد .

محتويات

فلوكولان) توكسوئيد ديفتري، Lf شامل DTwP-Razi واكسن باكتري (International Unit) ۱۶ IU ، ۱۰ توكسوئيد كزاز Lf ۰/ ۰ ميلي گرم نمك آلومينيوم و ۰۱ /۳-۰/ ضعيف شده سياه سرفه، ۶ ۰ ميلي ليتري است (بروشور ارائه شده / درصد تيومرسال در هر دوز ۵ ٢٧٥ عوارضزودرس واكسن سه گانه ديفتري  كزاز سياه سرفه ... سعيد زارعي و همكاران ۰/ توسط مؤسسه سرم ساز ي راز ي). تزريق واكسن به صورت دوز ۵ ميلي ليتري در ناحيه دلتوئيد انجام گ رفت. براي تزريق واكسن از سا خت (BD Soloshot IX, 23G,0.6×25mm) AD سرنگ (Becton Dickinson S.A., Fraga, Spain) BD شركت كه تزريق WHO استفاده شد . شيوه تزريق واكسن بر اساس روش ۹۰ بوده، انجام گرفت [ ۱۴ ]. عوارض واكسن به صورت خود اظهاري در پرسشنامه اي توسط والدين به صورت روزانه در مدت يك هفته بعد از واكسيناسيون ثبت و جمع آوري گرديد . والدين به همراه كودكان به مدت ۱۵ دقيقه در مركز بهداشتي به منظور بررسي

عوارض جدي، شامل تورم يا قرمزي منتشر، گيجي يا بي حالي و سردرد شديد در كودكان واكسينه شده، تحت نظر قرار داشتند . در صورت بروز عوارض جدي، گروه پزشكي درمانگاه مداخله درماني انجام مي داد. عوارض موضعي شامل درد، قرمزي و تورم در محل تزريق واكسن و همچنين عوارض عمومي شامل تب (درجه حرارت زير بغلي)، كاهش اشتها، عوارض گوارشي (اسهال يا يبوست )، تهوع و استفراغ و خشكي يا كهير در پرسشنامه مورد توجه قرار گرفته بود. در صورت وجود عوارض جدي بعد از واكسيناسيون در كودكان، بلافاصله كودك به درمانگاه منتقل و تحت درمان قرار مي گرفت . عوارض موضعي و درجه حرارت زير بغلي بر اساس روش هاي تدوين شده ارزيابي گرديد [ ۱۵ ] و طبق جدول شماره ۱ درجه بندي شد. علائم عمومي به صورت وجود يا عدم وجود مورد بررسي قرار گرفت. اين تحقيق داراي مجوز كميته اخلاق در پژوه ش هاي علومپزشكي از پژوهشكده فناور ي هاي نوين علوم پزشكي جهاددانشگاهي  ابن سينا بوده و پس از كسب مجوز لازم از معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشك ي و هماهنگي با معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، در سطح سه مركز بهداشتي ۱۲ بهمن، محمديان و صلواتي شهر تهران صورت گرفت . طرح، ابتدا توسط واكسيناتور مراكز بهداشتي به والدين توضيح داده و درصورت موافقت والدين و پس از كسب رضايت نامه آگاهانه از والدين، كودك در تحقيق قرار داده شد. اگر در جريان اجراي طرح، عارضه جدي براي كودكان پيش مي آمد، بلافاصله به مركز درماني ارجاع و تيم پزشكي مداخله درماني را آغاز م يكرد.

تمام مراحل تحقيق در مراكز بهداشتي، تحت نظر پزشك، مسئول مركز بهداشت، مديريت بيماري هاي مركز ب هداشت شرق و مديريت بيماري هاي معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي انجام گرفت . اين تحقيق بعد از تأييد طرح تحقيق به سفارش معاونت غذا و داروي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي انجام گرفت.

عوارض واكسن بر اساس يك مطالعه آينده نگر مورد بررسي قرار گرفت. فراواني عوارض در طول يك هفته بعد از واكسيناسيون با مورد بررسي قرار گرفت . همه تحليل هاي DTwP-Razi واكسن آماري و نتيجه گيري ها شامل تعداد موارد ملاحظه شده و درصد آن ها، بررسي روند عوارض واكسيناسيون طي يك هفته توسط آزمون فريدمن و نيز ميانگين و فاصله اطمينان ۹۵ % توسط برنامه

انجام شد. SPSS